24.09.2018

143 lata Teatru Polskiego w Poznaniu!

RYCINA PRZEDSTAWIAJĄCA PIERWOTNY WYGLĄD TEATRU POLSKIEGO W POZNANIU - Z KLOMBEM PRZED GŁÓWNYM WEJŚCIEM I JESZCZE BEZ DOBUDOWANEJ CZĘŚCI Z HOLEM KASOWYM I TARASEM

 


Stała scena polska z dniem jutrzejszym będzie otwarta, o czém przypominamy publiczności naszéj, która z takiém upragnieniem oczekiwała chwili, gdzie nasze miasto własny będzie miało przybytek narodowéj sztuki”( Kuryer Poznański 1875, nr 219 z piątku 24 września 1875, s. 2. ).
Tymi słowami zamieszczonymi w Kuryerze Poznańskim z dnia 24 września 1875 r. dowiadujemy się, że otwarto Teatr Polski w ogrodzie Potockiego w Poznaniu. Jest to najstarsza instytucja tego typu w Polsce. Budynek teatru powstał z składek Wielkopolan, a na froncie widnieje napis Naród sobie ( Napis Naród sobie został dodany 10 lat po otwarciu budynku ). Projektantem budowli został Stanisław Hebanowski. Inauguracyjnym spektaklem stała się Zemsta Aleksandra Fredry z gwiazdorską obsadą. W rolę Cześnika obsadzono Józefa Rychtera; Rejenta Józefa Nawarskiego a w Papkina wcielił się Karol Doroszyński ( 130 lat Teatru Polskiego w Poznaniu 1975-2005 pod redakcją Marty Mielcarek , s. 5 ). Ten ostatni wraz z Władsyławem Terenkoczy zostali pierwszymi dyrektorami Teatru. Pierwszy sezon artystyczny został opisany i zanalizowany przez Krzysztofa Kurka w książce Teatry polskie w Poznaniu w latach 1850-1875 ( Zob.: K. Kurek, Teatry polskie w Poznaniu w latach 1850-1975: repertuary, artystyczne idee, polityczne konteksty, Poznań 2013 ). Kolejnymi kierownikami zostali Łucjan Kościelecki i Aleksander Podwyszyński. W tym czasie na deskach teatru występował Ludwik Solski jeszcze pod swoim nazwiskiem Sosnowski. Okres stabilizacji przyniosła dyrektura Franciszka Dobrowolskiego. Kierował on teatrem 13 sezonów. Za jego rządów w Poznaniu występowali między innymi Roman Żelazowski, Aleksandra Lüdowa oraz sama Helena Modrzejewska. Stefan Drajewski pisze: jak wielkim wydarzeniem był występ Modrzejewskiej w Poznaniu, świadczy fakt, że młodzież wyprzęgała konie z jej powozu, by zająć ich miejsce w drodze do Bazaru. Oczywiście na ten incydent zareagowała policja, prawdopodobnie obawiając się manifestacji ( J. Borwiński, S. Drajewski, Teatr Polski w Poznaniu, Poznań 2015 , s. 80. ). Kolejnymi dyrektorami zostali Edmund Rygier i Andrzej Lelewicz. W tym czasie zaproszono do współpracy między innymi Stefana Jaracza oraz Stanisławę Wysocką. W omawianym wyżej okresie dominowały sztuki lekkie, choć nie obyło się bez sztuk bardziej angażujących widza. Od 1912 do 1932 r. (z czteroletnią przerwą wojenną) teatrem kierowało małżeństwo: Nuna Młodziejowska-Szczurkiewiczowa i Bolesław Szczurkiewicz. Ewa Guderian-Czaplińska tak opisuje plany nowych kierowników Teatru: [planowali] nadać Teatrowi Polskiemu status teatru dramatycznego z prawdziwego zdarzenia, zamierzali wziąć Poznań szturmem wysokiego repertuaru i świetnych opracowań scenicznych z udziałem gości – grających i reżyserujących, którzy zawsze byli magnesem przyciągającym publiczność6 . Kolejnymi dyrektorami zostali Robert Boelke, Maksymilian Piotrowski, Władysław Stoma. Temu ostatniemu kierowanie teatrem przerywa II wojna światowa. W dwudziestoleciu międzywojennym Teatr Polski w Poznaniu gościł takich wybitnych artystów jak: Władysława Brackiego, Władysława Hańczę, Stefana Jaracza, Stanisławę Wysocką, Ludwika Solskiego, Mieczysława Frenkiel, Emila Zegadłowicza, Marię Modzelewską i wielu, wielu innych. Po wojnie Stoma kontynuuje pracę w teatrze. Po nieudanym sezonie 1947/1948 oddaje Teatr nowemu kierownictwu. Zastępuję go Wilam Horzyca. Stanisław Hebanowski, wnuk architekta budynku oraz wieloletni kierownik literacki Teatr Polskiego tak pisze o Horzycy: dyrekcja Wilama Horzycy stała się przełomem w życiu teatralnym Poznania. Miasto bez poważniejszych tradycji teatralnych stało się ogniskiem twórczej myśli inscenizacyjnej, jednym z najżywszych ośrodków teatralnych w kraju ( S. Hebanowski, Teatr Polski w latach 1945-1959 [w] Teatr Polski w Poznaniu 1875-1975, s. 30 ). Jednym z najważniejszych spektakli z powojennej historii teatru jest adaptacja sztuki Williama Szekspira pt. Hamlet ( Archiwum Teatru Polskiego (dalej ATP), Dokumenty Spektaklu (dalej DS), Hamlet 77/I, 77/II, 77/III, 77/IV 1951 r. ). W 1951 roku Horzyca rozstaje się z Poznaniem w atmosferze skandalu. Według legend rzucił na Teatr Polski tajemniczą klątwę, która miała trwać pięćdziesiąt lat9 . Kolejnymi dyrektorami zostali: Władysław Woźnik, Aleksander Gąssowski, Roman Sykała oraz – kolejne małżeństwo – Tadeusz i Irena Byrscy, Jan Perz, Marek Okopiński, Jerzy Zegalski, Andrzej Ziembiński, Zbigniew Pawlak, Roman Kordziński, Mikołaj Grabowski, Grzegorz Mrówczyński. W latach 1951-1993 przez wielki zamęt administracyjny, częste zmiany dyrekcji oraz nieudane niektóre decyzje artystyczne i ogólny konflikt Teatr Polski w Poznaniu podupadł. Choć nadal grano głośne i ważne spektakle dla kraju. W wolnej Polsce kierownictwo obejmują: Zbigniew Jaśkiewicz, Lech Raczak, Waldemar Matuszewski, Paweł Łysak i Paweł Wodziński, Paweł Szkotak. Wodzińskiemu, Łysakowi oraz Szkotakowi Teatr zawdzięcza odzyskanie miejsca na mapie najciekawszych teatrów w kraju. Wiele spektakli zyskało uznanie krytyki oraz publiczności. W ciągu omawianego okresu wielu wspaniałych artystów pracowało w Teatrze Polskim. Warto wspomnieć o takich nazwiskach jak: Bronisława Frejtażanka, Adam Hanuszkiewicz, Nina Andrycz, Witold Lutosławski, Piotr Potworowski, Wojciech Kilar, Kazimiera Nogajówna, Leonard Pietraszak, Jerzy Grotowski, Henryk Machalica, Janusz Nyczak, Marek Fiedor, Maciej Prus i wielu innych. Od 1 września 2015 r. dyrektorami zostali Marcin Kowalski i Maciej Nowak.

Wideo