Wiera Gran
Reż. Damian Josef Neć
Na podstawie tekstu „Wiera” Agaty Tuszyńskiej i Jerzego Żurka oraz wywiadu Wiery Gran dla Shoah Foundation
Premiera nr 4218
Data premiery: 5 XII 2024 roku
Galeria
Czas trwania: 1,5 godziny
Gramy

O spektaklu
Wiera Gran była jedną z największych polskich gwiazd dwudziestolecia międzywojennego w Polsce. Była tancerką, śpiewaczką i aktorką. Do końca życia mówiła o sobie, że jest artystką polską.
Występowała na całym świecie, jednak jej życie daleko odbiegało od wyobrażenia międzynarodowej gwiazdy estrady.
Wiera Gran z domu Grynberg urodziła się w biednej żydowskiej rodzinie. W czasie II wojny światowej, wraz z matką i dwiema siostrami, znalazła się w getcie warszawskim. Tam występowała w Cafe Sztuka – kawiarni w centrum gettowego piekła. W sierpniu 1942 roku udało jej się przedostać na aryjską stronę i resztę wojny przeżyła na „aryjskich papierach” – jako „dohtorowa” Jezierska – w podwarszawskich Babicach.
Przeżyła.
Tu powinna się rozpocząć na nowo jej historia, tak jednak się nie stało.
Po wojnie została oskarżona o współpracę z Gestapo. I choć została uniewinniona kilkoma wyrokami sądów państwowych, nie ustało plotkowanie i powolne zatruwanie jej życia. W 1951 roku została zmuszona do wyjazdu z Polski, potem kolejno opuszczała Izrael, Wenezuelę i Stany Zjednoczone, by ostatecznie zamieszkać w Paryżu. Jej życie naznaczone było ciągłą walką o godność i prawdę, niezliczonymi rozprawami sądowymi i walką z wypaczoną wersją historii – mimo upływu lat nie ustały bowiem szykany i bezpodstawne zarzuty kolaboracji.
Spektakl opowiada historię Wiery Gran z jej perspektywy – z jej piosenkami, materiałami archiwalnymi, miłościami oraz powracającymi demonami pamięci.
Realizatorzy
Reżyseria: Damian Josef Neć
Scenariusz i dramaturgia: Damian Josef Neć
Muzyka: Sławomir Kupczak
Opracowanie i aranżacja piosenek: Krzysztof Dys
Scenografia: Maciej Czuchryta, Patrycja Superczyńska
Światło, wideo: Maciej Czuchryta, Patrycja Superczyńska
Choreografia: Kaya Kołodziejczyk
Kostiumy: Konrad Parol
Inspicjentka: Magdalena Matusewicz
Produkcja: Monika Stasik
Przy pianinie: Krzysztof Dys
Identyfikacja wizualna spektaklu: Marcin Markowski
Obsada
Galeria
Recenzje
Tym razem Neć wrócił już nie jako dramaturg, tylko reżyser i jest to powrót, trzeba powiedzieć, udany. Nawet bardzo, bo Wiera Gran to porządnie wyreżyserowany spektakl, choć powstawał w szaleńczym tempie, a co za tym idzie, w nerwowej atmosferze, w dodatku w przestrzeni, która sama w sobie jest wyzwaniem. Wiera Gran wystawiona jest bowiem na najmniejszej ze scen Polskiego, którą nazywam z właściwą sobie złośliwością schowkiem na szczotki. Tym bardziej należy się wielkie uznanie Patrycji Superczyńskiej i Maciejowi Czuchrycie – autorom scenografii, światła i wideo – za wyciśnięcie z tej teatralnej mikrokawalerki wszystkiego, co się dało. Brawo.
(...) spotkanie z Wierą Gran Alony Szostak przestraszyć nijak nie mogło. Poradziła sobie z nią nadzwyczaj sprawnie. Jej Wiera jest przejmująca, wzruszająca, odstręczająca, irytująca i fascynująca. Choć jest kobietą okrutnie zdegradowaną, do końca próbuje zachować fason przedwojennej balladystki. Przyjmuje w swoim paryskim mieszkaniu w prostej, czarnej sukience z odważnym dekoltem i wielką broszą (kostiumy Konrad Parol), ale jej siwiejące włosy nie poddają się już reżimowy gwiazdorskiej koafiury. Il n’y a pas de retour à l’ancien monde. Ciekawie się również rozwija jej relacja z dziennikarką, której, mimo służebnej roli, nie udaje się jej pożreć. Monika Roszko nigdy by na to nie pozwoliła, w końcu jej emploi to kobiety z pazurem, pyskate, zadziorne. Wiera, choć dominująca, wie, że trafiła kosa na kamień, co bardzo służy dramaturgicznie całości. Dodajmy, że naprawdę dobrze skonstruowanej całości, sprawnie splecionej z archiwalnymi nagraniami Gran.
(...) Pewne jest natomiast to, że w Teatrze Polskim jest do obejrzenia bardzo udany, dobrze zagrany i mądry spektakl, dający Wierze Gran kolejne życie, na które naprawdę zasługuje.
Dla Teatru Polskiego była to 4218 premiera w jego historii, dla mnie - ostatnia w tym roku. Niepozorna, intymna, skryta w najbardziej kameralnej (żeby nie powiedzieć - klaustrofobicznej) przestrzeni, opowiedziana została głosem jednej kobiety, która zdecydowała się oddać głos drugiej. Nie było to łatwe i przyjemne, było trudne, bardzo potrzebne i jeszcze bardziej poruszające.
"Wiera Gran" to spektakl trucizna – hipnotyzuje i urzeka, aby powoli doprowadzać duszę do konwulsji. Doskonała gra Alony Szostak sprawia, że granica pomiędzy fikcją a jawą całkowicie się zaciera, zaś Wiera Gran ożywa, aby na nowo opowiedzieć swoje tragiczne losy. Niesamowita ekspresja, dynamizm, szczerość oraz syreni śpiew Szostak, sprawiają, że widz całkowicie oddaje się we władanie spektaklu.
Żywe dźwięki pianina sprawiają zaś, że odczucia te są tym bardziej intensywne. Najlepsze utwory Gran prezentowane przez aktorów, sprawiają, że widz tym dogłębniej zapada się w opisywane losy. A pełne emocji rozmowy aktorów doprowadzają serce do drżenia.
"Wiera Gran" to niewątpliwie jeden z najlepszych spektakli Teatru Polskiego w Poznaniu. Jest to sztuka, która pochłania i łamie najmniejsze cząstki duszy, oczarowuje i prowadzi do łez. Jest to tragiczne piękno oraz Sartre' owski szept "Piekło to inni".
"Wiera Gran" wg tekstu Agaty Tuszyńskiej. Poruszający spektakl o "słowiku ghetta" pomawianej (bez dowodów), o to że była "gestapowską dziwką". Tragiczny los wielkiej pieśniarki żydowskiej Warszawy, wyklętej po wojnie i w Polsce i w Izraelu. Na jej pogrzebie w 2007 roku w Paryżu było zaledwie 13 osób. Jej piękne piosenki, np. "Trzy listy" ("Bądź zdrów, wszystko wiem") czy "Tango portugalskie" przypomina od paru lat Jan Młynarski w swoich audycjach o muzyce przedwojennej Warszawy (ostatnio o 14.00 w niedziele w Trójce). Wielka rola Alona Szostak, pamiętnej "Cudzoziemki". W spektaklu wykorzystano też fragmenty video z wywiadu Wiery dla amerykańskiego Instytutu Spielberga (obecnie USC Shoah Foundation). Na widowni młodzi i przez 90 minut cisza jak makiem zasiał.
„Wiera Gran” – najnowsza premiera Teatru Polskiego w Poznaniu – to pozornie opowieść o zamierzchłych czasach: drugiej wojnie światowej i latach krótko po niej. Jednak historia o znanej w dwudziestoleciu piosenkarce, Polce żydowskiego pochodzenia okazuje się na wskroś współczesna.
Nie jest to wcale powód do zadowolenia. Mnie osobiście napawa to przerażeniem. Bardzo dobrze, że akurat ten teatr, który nie raz udzielał swojej sceny marginalizowanym grupom, teraz pokazał spektakl o bezpodstawnych pomówieniach i ich konsekwencjach, o ofierze i bezkarności dręczycieli, o bezmyślnym głosie ludu, który „swoje wie” i wobec którego nawet wyroki sądowe pozostają niesłyszalne.
Gdyby Wiera Gran żyła współcześnie, jej historia mogłaby się powtórzyć.
Alona Szostak zaczyna swój iście benefisowy popis od zadania arcytrudnego: przez mniej więcej kwadrans wyśpiewuje i recytuje wielki przebój Wiery Gran, zatytułowany Jej pierwszy bal (tekst Władysława Szlengela i muzyka Władysława Szpilmana to wariacja na temat walca To dawny mój znajomy z opery Ludomira Różyckiego Casanova). Potem jest już łatwiej, chociaż ciężkie wyzwania czają się przed aktorką wiele razy. Wokalna forma Szostak jest bez zarzutu, a jej śpiewny akcent bardzo przypomina kresowe tony mowy granej przez nią śpiewaczki. Nie usiłuje przy tym być w pełni Wierą, jest w swej scenicznej obecności współczesną nam kobietą, która jakby studiuje, „przeżywająco analizuje” losy swej bohaterki.
Alona Szostak w roli Wiery Gran jest zjawiskowa – trudno powstrzymać się przed tym wyświechtanym epitetem. To popis wielkiego aktorstwa (...). Szostak doskonale rozumie (...) dualizm postaci, w którą wciela się w spektaklu Necia. Jako Wiera Gran przekonująco opowiada o samotności. Siedzi w fotelu, obraca w palcach kieliszek, zapada się w sobie.
Oswojenie
Po najechaniu na ikonę pojawi się opis.
Spektakl bierze udział w 31. Ogólnopolskim Konkursie na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej.
![]() |
![]() |
![]() |
Ogólnopolski Konkurs na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej ma na celu nagradzanie najciekawszych poszukiwań repertuarowych w polskim teatrze, wspomaganie rodzimej dramaturgii w jej scenicznych realizacjach oraz popularyzację polskiego dramatu współczesnego. Konkurs organizowany jest przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie.
W I etapie Konkursu spektakle ocenia Komisja Artystyczna w składzie: Jacek Sieradzki (przewodniczący), Adam Karol Drozdowski, Dominik Gac, Anna Pajęcka, Kamila Łapicka, Eryk Maciejowski, Wiktoria Wojas.
Spektakl premierowy został objęty honorowym patronatem Wielkopolskiego Kuratora Oświaty.

Wiera Gran. #slowoktorezabija
Premierze towarzyszyć będzie wystawa multimedialna „Wiera Gran. Świadectwo”.
Wystawa składa się z siedmiu taśm zrealizowanych w 1996 roku przez Shoah Foundation (zajmuje się zbieraniem świadectw osób, które przeżyły ludobójstwo) oraz wystawa z archiwum emigracji i muzeum uniwersyteckiego w Toruniu. Prezentowany na wystawie materiał to świadectwo życia Wiery Gran – polskiej śpiewaczki żydowskiego pochodzenia. W wywiadzie Wiera opowiada o swojej karierze, miłości, dziecku oraz doświadczeniu wojny i życia w Getcie Warszawskim. Taśmy Wiery Gran to niezwykłe świadectwo epoki opowiadane przez świadkinię historii, wybitną artystkę, Polkę i Żydówkę.
Dzięki współpracy z Shoah Foundation świadectwo Wiery Gran publicznie prezentowane będzie jedynie w Teatrze Polskim w Poznaniu.
Premierze towarzyszyć będą też spotkania z młodzieżą i nauczycielami dotyczące hejtu, w ramach kampanii #slowoktorezabija
Jesteśmy świadomi wyzwań, które stoją przez nauczycielami szkół średnich w dzisiejszej Polsce, Europie i świecie, złożonych procesów politycznych i natłoku przekazów medialnych, które mogą stawać się tematami, które ich uczniowie przynoszą do szkoły szukając rady oraz narzędzi równościowych i niestygmatyzujących żadnej z grup etnicznych czy religijnych do opisywania ich rzeczywistości. W trakcie zajęć przedstawione zostaną metody opracowania tematu, pracy z konfliktem oraz koordynowanie debat uczniowskich.
W trakcie prelekcji zostaną naszkicowane metody radzenia sobie z tematami wojny, Zagłady, dyskursów mniejszościowych. Zostanie zaprezentowana lekcja poglądowa oraz scenariusze lekcyjne dotyczące szeroko rozumianego hejtu oraz antysemityzmu. Nauczyciele uzyskają w trakcie zajęć materiały edukacyjne, w tym scenariusze lekcji poświęconych hejtowi oraz antysemityzmowi, spis lektur zarówno dla siebie z zakresu historii, socjologii i pedagogiki równościowej oraz spis lektur (tekstów kultury), które mogą w czasie zajęć ze swoimi uczniami opracowywać i na podstawie których włączać dyskursy równościowe w obieg swojej szkoły.
Czas trwania 60 minut zajęć i 30 minut na pytania i tzw. „case study”.
Zobacz i pobierz SCENARIUSZ LEKCJI
Realizacja filmu: Mariusz Adamski
Wystąpili: Magdalena Gajos, Łukasz Kędzierski, Monika Stasik, Agnieszka Nowicka, Ewa Zyprych-Kirkowska.





